Piątek, 25 sierpnia, 2017

Pierwszy rok z życia Fabryki


Przemiana śródmieścia to najważniejsze wyzwanie rewitalizacyjne od czasu powstania Dąbrowy Górniczej. Po roku analiz i szerokich konsultacji społecznych czas na projektowanie i realizację oczekiwań dąbrowian.
 
Uczmy się na cudzych błędach – brzmi stara maksyma. Niestety, nie zawsze stosowana w praktyce. Tymczasem cudzych błędów nie trzeba szukać daleko. Kiedy Sosnowiec zbliżał się do swoich 100. urodzin, ówczesne władze największego miasta Zagłębia podjęły decyzję o zmianie śródmieścia. Patelnia miała zostać nowoczesnym centrum, skrzącym się aluminium i taflami szkła. Na rynek rzucono obligacje miejskie, wydano niebotyczne, jak na owe czasy, pieniądze, wybrano projekt i z determinacją wybudowano coś, co dziś można uznać za architektoniczne nieporozumienie. Nie miejsce tu na omawianie skali błędnych założeń, które doprowadziły do stworzenia tzw. Placu Stulecia w przejściu podziemnym. Wystarczy zauważyć, że władze Sosnowca ogłosiły niedawno konieczność zmian w tym obszarze. Sosnowiczanom wiosną br. przedstawiono nawet koncepcję wyłonioną w drodze konkursu architektonicznego i barwne wizualizacje. A zatem wystarczyło kilkanaście lat, by uznać, że sosnowiecki Plac Stulecia nie przetrwał próby czasu. Stało się tak m.in. dlatego, że w trakcie podejmowania decyzji o jego kształcie nie przeprowadzono konsultacji społecznych, nie oceniono potencjału całego śródmieścia, nie dokonano koniecznych zmian w sąsiedztwie inwestycji. Odpowiedzialne projektowanie wymaga zgoła odmiennego podejścia.
 
Dlatego, gdy dąbrowski projekt Fabryka Pełna Życia zyskał wysoką ocenę, a tym samym 4 miliony dotacji w konkursie Ministerstwa Rozwoju i znalazł się wśród 20 modelowych polskich rewitalizacji, wiedzieliśmy jedno – gdy do pracy zaprosimy urbanistów i architektów, musimy mieć pewność, że Fabryka nie stanie się oderwaną od rzeczywistości błyskotką. Wiedzieliśmy też, że przed nami zadanie o rozmiarach znacznie wykraczających poza obręb dawnych murów zakładu obrabiarek. Po roku badań opinii mieszkańców, analiz szczegółowych opracowań dot. komunikacji, bezpieczeństwa, uwarunkowań prawnych i przymiarek do koncepcji urbanistycznych, wiemy na pewno – by uruchomić nowe serce Dąbrowy Górniczej na terenie Fabryki Pełnej Życia, konieczne jest przeprowadzenie działań rewitalizacyjnych obejmujących całe miasto. Ale po kolei.

Badania i analizy

Od sierpnia 2016 roku, w ramach projektu Fabryka Pełna Życia, przeprowadziliśmy kompleksowe badania społeczne. Na początek zrealizowaliśmy 150 pogłębionych wywiadów z przedsiębiorcami prowadzącymi działalność na terenie Priorytetowego Obszaru Rewitalizacji Centrum (tzw. POR Centrum). Później od 450 pozostałych przedsiębiorców z Dąbrowy Górniczej zebraliśmy wiedzę na temat potencjału gospodarczego i planów na przyszłość, w tym dot. ich oczekiwań od śródmieścia miasta. Od 200 mieszkańców śródmieścia Dąbrowy Górniczej zgromadziliśmy informacje na temat społeczno-ekonomicznych uwarunkowań dotyczących badanego obszaru oraz wspólnie z nimi wypracowaliśmy wnioski i rekomendacje na potrzeby funkcjonalnego programu rewitalizacji. Z kolei 500 mieszkańców pozostałych dzielnic Dąbrowy Górniczej, dobranych z uwzględnieniem dzielnicy zamieszkiwania oraz płci i wieku, zbadaliśmy pod kątem potrzeb i pożądanych kierunków zagospodarowania obszaru centrum. Przeprowadziliśmy badania wśród 776 uczniów szkół średnich z Dąbrowy Górniczej i innych miast Zagłębia, dotyczyły one m.in. planów życiowych młodzieży, w tym zawodowych, w perspektywie 5 do 10 lat. Podobnie, o określenie planów dotyczących miejsca zamieszkania na najbliższe 5 lat, zapytaliśmy 729 studentów uczelni wyższych z Dąbrowy Górniczej i Sosnowca. W/w. badania socjologiczne zostały wsparte szczegółową analizą sfery społecznej w oparciu o podstawowe wskaźniki dot. zjawisk demograficznych, aktywności społecznej, jakości usług publicznych ze szczególnym uwzględnieniem edukacji i ochrony zdrowia. W efekcie uzyskaliśmy wieloaspektowy obraz warunków życia i oczekiwań mieszkańców Zagłębia Dąbrowskiego oraz Dąbrowy Górniczej.

Zadania animacyjne

Przez rok na terenie Fabryki Pełnej Życia wspólnie z partnerami społecznymi i instytucjonalnymi zrealizowaliśmy ponad 30 wydarzeń kulturalnych – od seansów letniego kina plenerowego, przez zloty samochodowe, po duże koncerty, takie jak alternatywna odsłona Dni Dąbrowy Górniczej. Wiele wydarzeń wciąż przed nami – tylko we wrześniu czekają dąbrowian atrakcje „Weekendu po czesku” i „Festiwalu Ludzi Aktywnych”. Warto tu też wspomnieć o otwartym sezonowo tzw. kontenerze Fittzner. Jest on miejscem spotkań młodzieży przy okazji koncertów, w tym muzyki elektronicznej, hip-hopu, bluesa i jazzu – od początku działalności w popularnym Fittznerze zorganizowano już ponad 20 koncertów.
Organizacjom pozarządowym na realizowanie przez mieszkańców Dąbrowy Górniczej pomysłów związanych z Fabryką przyznaliśmy dotąd 12 mikrograntów, w kwotach od 3 tys. do 20 tys. zł. Należy tu wymienić przedsięwzięcia, takie jak Kulturalny Plac Zabaw, Tydzień z Planszą czy gry miejskie. W surowej fabrycznej przestrzeni, tuż obok opuszczonego biurowca, powstał ogród społecznościowy – zielony skwer wykonany wspólnie z mieszkańcami, którym dziś zajmują się m.in. dąbrowscy seniorzy.
Utrwalaniu pamięci o historii dąbrowskich zakładów służą liczne wystawy pojawiające się na terenie Fabryki, np. prezentacja pionierów dąbrowskiego przemysłu czy realizacja filmu poświęconego pracownikom zakładów DEFUM. Do ciekawej historii fabryki nawiązuje także mural obrazujący założyciela zakładu Emila Škodę z Pilzna. Ważnym elementem odnajdywania lokalnej tożsamości było odsłonięcie na terenie Fabryki w 100-lecie nadania praw miejskich Dąbrowie Górniczej tablicy pamiątkowej dedykowanej Komitetom Obywatelskim z 1914r. Dziedzictwa poszukujemy wspólnie z mieszkańcami Dąbrowy poprzez Alternatywnik Dąbrowski – cykl publikacje nt. różnych aspektów lokalnej pamięci. W czasie roku funkcjonowania Fabryka Pełna Życia stała się pejzażem i tłem dla wielu sesji fotograficznych – od ślubnych, po fantastyczne i motoryzacyjne. Powstało tu też kilka teledysków muzycznych.

Wypracowanie koncepcji urbanistyczno-przestrzennej

Wspólnie z Pracownią Badań i Innowacji Społecznych Stocznia oraz organizacjami z Dąbrowy Górniczej przygotowaliśmy i przetestowaliśmy kilka metod, dzięki którym dyskutujemy obecnie z mieszkańcami o funkcjach, jakie mają być realizowane w przyszłym centrum oraz o ich potrzebach związanych z urządzeniem tej przestrzeni. Przeprowadziliśmy szkolenia dla lokalnych liderów stowarzyszeń i fundacji, a następnie w drodze zamówień publicznych, zleciliśmy ich realizację.
Stowarzyszenie Civitas zorganizowało dotąd 7 spacerów badawczych, podczas których zebrano od dąbrowian wskazówki dot. poprawy przestrzeni publicznej miasta. W spacerach uczestniczy zwykle 5-6 osób reprezentujących różne grupy wiekowe i zawodowe, a także osoby niepełnosprawne.
W tym samym czasie Fundacja Godne Życie przeprowadziła setki inspirujących rozmów z mieszkańcami miasta w ramach mobilnych punktów konsultacyjnych. Dzięki nim pracownicy fundacji poznali niesamowite historie związane z naszym miastem, wsłuchali się w aktualne problemy osób odwiedzających lub mieszkających w dąbrowskim śródmieściu oraz pobudzili lawinę świeżych i niecodziennych pomysłów na ich rozwiązanie.
Uzupełnieniem powyższych metod są debaty podwórkowe, w których mieszkańcy poszczególnych dzielnic Dąbrowy Górniczej przedstawiają własne oczekiwania wobec śródmieścia. Dotąd odbyło się 5 debat: w Tucznawie, Okradzionowie, na osiedlu Kasprzaka, Manhattanie i w centrum.

Warsztaty eksperckie

Za planowanie funkcji oraz układu przestrzennego śródmieścia Dąbrowy Górniczej wspólnie z mieszkańcami to tylko jeden z elementów rewitalizacji. Równie ważny jest sposób, w jaki ten obszar będzie zarządzany. Przed nami wiele wyzwań dotyczących koordynacji prac remontowych, zachowania spójności koncepcji, zrządzania mieniem i majątkiem, który w tym obszarze się znajduje, utrzymania spójności estetycznej przestrzeni, ale i odpowiedniego wykorzystania zasobów lokalowych znajdujących się w centrum Dąbrowy Górniczej. By temu sprostać, zorganizowaliśmy warsztaty eksperckie z udziałem specjalistów ds. rewitalizacji, z takich miast jak Wrocław, Wałbrzych, Gliwice, Warszawa. Raport z warsztatów jest materiałem wyjściowym dla opracowania odpowiedniej formy prawnej zarządzania rewitalizowanym obszarem.

Zadania edukacyjno-informacyjne

Jednym z najważniejszych celów projektu Fabryka Pełna Życia jest wzmocnienie kapitału społecznego i tożsamości lokalnej oraz autentyczne zaangażowanie seniorów w procesy rewitalizacyjne. By tego dokonać, opracowaliśmy pilotażowy pakiet senioralny – 6 scenariuszy, obejmujących 12 godzin warsztatów modelowych, które odbywają się w wyznaczonych grupach. Kolejnym pakietem, mającym doprowadzić do zaangażowania, tym razem młodzieży, w procesy rewitalizacyjne jest pakiet młodzieżowy. W jego skład wchodzi 6 scenariuszy zajęć trwających min. 2 godz. lekcyjne. Przeznaczony jest dla uczniów szkól ponadgimnazjalnych (16-19 lat). Pierwsze spotkania mamy już za sobą, po zakończeniu lekcji pilotażowych pakiet młodzieżowy będzie wdrażany w kolejnych dąbrowskich szkołach. Trzeci komponent edukacyjny oparto o praktyczne zastosowanie mechanizmu budżetu partycypacyjnego. Specjalnie dobrani, w procesie wymagającej rekrutacji, animatorzy dzielnicowi mają za zadanie animować wśród mieszkańców proces dyskusji o zmianach w dzielnicy, przekładając następnie jej wyniki na realizację zadań przez urząd miejski. Budżet partycypacyjny opracowany w Dąbrowie Górniczej w zupełnie nowej formule, pozwala dzięki temu w praktyczny sposób nabyć umiejętności, tak potrzebne mieszkańcom i urzędnikom we wspólnym rozwiązywaniu problemów i podejmowaniu decyzji dot. zagospodarowania przestrzennego.

Plan urbanistyczny

W sierpniu br., na podstawie w/w. badań, analiz, raportów z warsztatów i konsultacji, zlecono opracowanie spójnej koncepcji urbanistyczno-architektonicznej dla śródmieścia Dąbrowy Górniczej ze szczególnym uwzględnieniem obszaru Fabryki Pełnej Życia. Wdrożyliśmy też prace architektoniczne nad stworzeniem w Fabryce miejsca, które zgodnie z oczekiwaniami mieszkańców ma się stać uosobieniem zmiany, przestrzenią konsultacji i dyskusji w dalszych etapach projektu. Jednocześnie zdecydowaliśmy się na podjęcie wyzwania uratowania, podlegającej trwałej degradacji ul. 3 Maja. Szczegóły dot. tych działań przedstawimy już niebawem.

Najważniejsze konkluzje

  1. Projekt Fabryka Pełna Życia stał się puntem zwrotnym w myśleniu dąbrowian o śródmieściu Dąbrowy Górniczej. Uruchomił proces krytycznych analiz dotyczących wielu aspektów funkcjonowania i sposobu organizacji centrum naszego miasta.
  2. Śródmieście Dąbrowy Górniczej w oczach mieszkańców to dzielnica o największym potencjale, ale dziś odwiedzana przez nich głównie ze względu na zakupy w CH Pogoria.
  3. Istnieje wyraźna potrzeba wypracowania koncepcji i zaprojektowania całego śródmieścia Dąbrowy Górniczej z uwzględnieniem obszaru Fabryki Pełnej Życia jako jego kluczowej części.
  4. Na podstawie przeprowadzonych badań wiemy, że dla mieszkańców naturalne centrum, „serce miasta”, to obszar podzielony dziś na cztery nierówne części. Pierwszą ćwiartkę stanowi rejon Muzeum Miejskiego „Sztygarka” i ul. 3 Maja, drugą Centrum Handlowe Pogoria, trzecią Park Hallera, a czwartą rejon Dworca PKP, Pałacu Kultury Zagłębia, Placu Wolności oraz znajdującej się między nimi byłej Fabryki DEFUM.
  5. Istotną barierę komunikacyjną i funkcjonalną stanowi podzielenie ww. obszarów ciągami drogowo-tramwajowymi, co powinno stanowić jeden z najistotniejszych problemów do rozwiązania w procesie rewitalizacji.
  6. Ważną funkcją centrum Dąbrowy Górniczej jest krzyżowanie się w tym miejscu transportu publicznego.
  7. Mieszkańcy z sentymentem odnoszą się do ulicy 3 Maja, którą uważają za ważną. Jednocześnie dostrzegają postępującą w ostatnich latach degradację tej ulicy. Dlatego, ich zdaniem, wymaga ona pilnie zmiany wizerunku i funkcji.
  8. Istotną rolę w śródmieściu dla mieszkańców Dąbrowy odgrywają Park Hallera oraz Plac Wolności przed Pałacem Kultury Zagłębia. Obie te przestrzenie wymagają połączenia albo, mówiąc ściślej – Plac Wolności wymaga włączenia do przestrzeni parkowej przy zachowaniu funkcji reprezentacyjnej.
  9. Głównym środkiem transportu dąbrowian jest samochód, a najczęściej podnoszonym problemem brak wystarczającej ilości miejsc do parkowania. To przede wszystkim samochodami mieszkańcy przyjeżdżają i poruszają się po centrum.
  10. Ci sami badani wyrażają żądania, by centrum naszego miasta stało się przestrzenią przyjazną dla pieszych i rowerzystów, bez spalin i hałasu. Miejscem, w którym przyjemnie spędza się wolny czas, robi zakupy, korzysta z usług – w tym z bogatej oferty lokali gastronomicznych.
  11. Mieszkańcy Dąbrowy Górniczej oczekują podjęcia przez miasto inwestycji zmierzających do przebudowy i nowej organizacji układu komunikacyjnego w centrum Dąbrowy Górniczej z uwzględnieniem zmian w organizacji transportu publicznego, dzięki którym możliwe stanie się uspokojenie i ograniczenie ruchu samochodowego, tak by dziś osobne ćwiartki śródmieścia stały się całością.
  12. Rewitalizacja śródmieścia wymaga objęcia tego obszaru nadzorem umożliwiającym poprawę estetyki. Wprowadzeniem działań koordynacyjnych co do aranżacji zieleni, mebli miejskich, szyldów i reklam.
  13. Znaczny, niewykorzystywany dotąd, potencjał dla rozwoju śródmieścia stanowią studenci zagraniczni Wyższej Szkoły Biznesu, głównie Ukraińcy, studiujący stacjonarnie, zamieszkujący i podejmujący pracę w głównie w nowych zakładach dąbrowskiej strefy ekonomicznej. Obecnie to ponad 700 studentów.
  14. Centrum wymaga szerokiej interwencji w sferze małej przedsiębiorczości. Stworzenia narzędzi, programów i projektów wparcia i zachęty do prowadzenia działalności w tym obszarze. Dotyczy to usług gastronomicznych, wsparcia zakładów rzemieślniczych, a zwłaszcza przedsiębiorstw funkcjonujących w obszarze innowacji.
  15. Eksperci podnoszą pilną konieczność powołania wyspecjalizowanego podmiotu, który w imieniu miasta zarządzałby rewitalizacją śródmieścia i procesem przemian w obszarze Fabryki Pełnej Życia. Instytucja ta powinna również prowadzić projekty i programy wspierające sferę społeczno-gospodarczą na wskazanym obszarze.
  16. Wprowadzenie nowych funkcji i usług w obszarze Fabryki wymaga rozwinięcia sektora ekonomii społecznej oraz mechanizmów partnerstwa publiczno-prywatnego. Współpraca różnych podmiotów jest niezbędna dla stworzenia atrakcyjnej przestrzeni zrównoważonej ekonomicznie.
Wojciech Czyżewski, Przewodniczący Zespołu ds. Fabryki Pełnej Życia. Piotra Drygała, Zastępca Przewodniczącego Zespołu ds. FPŻ, Naczelnik Wydziału Organizacji Pozarządowych i Aktywności Obywatelskiej. foto: Rafał Daniecki
Przegląd Dąbrowski, nr 6 (209), sierpień 2017
 
Od początku projektu wszelkie informacje gromadzone są na stronach serwisu internetowego www.fabrykapelnazycia.pl
 
Wyniki z prowadzonych procesów konsultacyjnych oraz badań znajdują swoje odzwierciedlenie w raportach, które posłużą urbanistom i architektom do stworzenia koncepcji projektowych nowego śródmieścia Dąbrowy Górniczej. W tym celu są one gromadzone i publikowane w zakładce BAZA WIEDZY, gdzie dostęp ma każdy zainteresowany. W bazie gromadzone są również opracowania projektów społecznych i ekspertyzy zrealizowane na potrzeby projektu. Baza podlega ciągłemu rozbudowywaniu.

 


« Poprzednia aktualnośćNastępna aktualność »

Dziękujemy za rejestrację!